Muzeum Polskich
Formacji Granicznych im. mjr. Władysława Raginisa Działalność Straży Granicznej - Po 1991 -

Nawigacja

Po 1991

Działalność Straży Granicznej

05.05.2020

  • Działalność Straży Granicznej

Początki funkcjonowania Straży Granicznej nie należały do prostych. Najgorzej sytuacja przedstawiała się na granicy wschodniej. Wzrost wskaźnika przestępczości był ściśle związany ztakimi zjawiskami jak: przemyt towarów inielegalna migracja. Uproszczenie przepisów kontroli ruchu granicznego spowodowało, że coraz więcej osób zaczęło korzystać zmożliwości podróżowania poza granicę naszego kraju, do Polski napływali także cudzoziemcy. Niestety nie zawsze odbywało się to wsposób legalny.

Nielegalna migracja należy do jednego znajpoważniejszych rodzajów przestępczości granicznej. Spowodowana jest ona zwłaszcza konfliktami narodowościowymi, etnicznymi, religijnymi oraz niestabilną sytuacją polityczną igospodarczą. WPolsce w1990 roku zjawisko to było marginalne, zczasem jednak zaczęło przybierać charakter masowy. Wyróżnić można było dwa nurty migracyjne. Pierwszy znich to nurt bałkański, którym obywatele Bułgarii iRumunii próbowali przedostać się do Niemiec, drugi zaś wiódł przez wschodnią granicę RP, akorzystali zniego obywatele państw Azji, Afryki idawnego ZSRR.

1992 roku Straż Graniczna zatrzymała ponad 33 tys. osób usiłujących nielegalnie przekroczyć rubieże Polski. Rok później było ich prawie opołowę mniej. Najliczniejszą grupę przybyszów stanowili Rumuni (w 1992 roku 23401 osób) oraz Bułgarzy (w 1992 roku 3685 osób). W1993 roku proporcje się odwróciły, zatrzymano więcej Ukraińców niż wroku ubiegłym (wzrost z743 do 1446 osób), Rosjan (z 645 do 993 osób), Białorusinów (wzrost z110 do 389 osób). Zmieniła się także struktura narodowościowa nielegalnych ruchów migracyjnych, miejsce obywateli Rumunii iBułgarii zajęli obywatele państw powstałych po rozpadzie ZSRR oraz Krajów Azji iAfryki.

Zjawisko nielegalnej migracji stopniowo malało, w1994 roku zatrzymano 14316 osób (o 32% mniej niż wroku 1993 [1]). Udało się zatrzymać tzw. bałkański szlak, zktórego korzystali przede wszystkim obywatele Rumunii. Zahamowanie procesu nielegalnej migracji było możliwe dzięki m.in. zaostrzeniu przepisów azylowych wNiemczech, jak również wzmożonej współpracy polskich iniemieckich służb granicznych. Do 2003 roku dalej dominującą grupą zatrzymanych cudzoziemców byli obywatele państw azjatyckich ibyłego ZSRR. Największe zaś nasilenie nielegalnej migracji miało miejsce na granicy zUkrainą (na kierunku do Polski) oraz zNiemcami (na kierunku zPolski). Zjawisko to uległo jednak ograniczeniu, przyczyniło się do tego niewątpliwie wprowadzenie, bezpośrednio przed przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej, wiz dla wszystkich obywateli Rosji, Białorusi iUkrainy. Oile wlatach 1991-2001 za niezgodne zprawem przekroczenie granicy zatrzymano 153 tys. osób, to wciągu następnych sześciu lat już tylko 30 tys. [2]. Liczby te najlepiej świadczą oefektywności działań podjętych przez Straż Graniczną, wcelu ograniczenia zjawiska nielegalnej migracji.

Bezprawnym przerzutem ludzi zajmowały się zorganizowane grupy przestępcze [3]. Wykorzystywały one fakt chęci polepszenia sytuacji materialnej obywateli krajów biednych, pogrążonych wchaosie gospodarczym. Niejednokrotnie emigranci stawiali wszystko na jedną kartę iza oszczędności całego życia próbowali przekroczyć granicę wposzukiwaniu lepszego jutra, co było wykorzystywane przez ludzi, którzy upatrywali wtym procederze osiągnięcie sporych zysków.

Z nielegalną migracją wiążą się również inne przestępstwa, zwłaszcza fałszowanie dokumentów uprawniających do przekroczenia granicy państwowej. Przykładowo w1992 roku zatrzymano 434 Polaków legitymujących się cudzymi lub fałszywymi paszportami [4].

Drugą charakterystyczną kategorią przestępstw granicznych wmijającym dwudziestoleciu funkcjonowania Straży Granicznej był przemyt towarów, głównie alkoholu, papierosów, substancji ropopochodnych, samochodów, sprzętu elektronicznego, płyt CD iDVD, narkotyków, broni oraz dóbr kultury.

Odrębnym procederem jest przemyt towarów pochodzących zkradzieży, głównie samochodów. Na początku zjawisko przerzucania kradzionych aut dotyczyło przede wszystkim granicy zachodniej. Na przykład w1992 roku funkcjonariusze zatrzymali 553 samochody pochodzące zkradzieży, głównie zNiemiec, aw 1993 r. już 1126 (przy czym na granicy wschodniej 674). Sytuacja jednak diametralnie się zmieniła po otworzeniu granicy przez b. ZSRR. Od tego czasu przemytnicy kierowali się ku rynkowi za naszą wschodnią granicą. Powstały grupy przestępcze organizujące przerzut aut, począwszy od ich kradzieży aż po sprzedaż [5]. Od 2001 roku liczba przemycanych aut równomiernie spadała : wtym roku zatrzymano 1344 samochody, aw 2007 r. tylko 730.

Szerszego omówienia wymaga także przemyt ihandel narkotykami, który od 1990 roku systematycznie wzrastał. Przy zwalczaniu przestępczości narkotykowej Straż Graniczna współpracowała inadal współpracuje zPolicją isłużbą celną. Wysiłki służące likwidacji miejsc produkcji narkotyków, jak również zatrzymaniu osób zajmujących się organizacją przemytu irozprowadzaniem narkotyków zroku na rok odnoszą coraz większe sukcesy. Na początku lat 90. wykrywano ich śladową ilość, aw 2006 r. zatrzymano towar wartości ponad 203,4 mln złotych [6]. Ujawniano m.in. następujące środki odurzające ipsychotropowe : marihuanę, amfetaminę, heroinę, haszysz, konopie, słomę makową, ekstazy, nielegalne transporty leków. Niestety szacuje się, że proceder przemytu narkotyków będzie wzrastał. Wpływ na to mają korzyści materialne, które można osiągnąć zhandlu nimi. Dlatego też, zjawisko to wnajbliższych latach pozostanie jednym zgłównych zagrożeń, zjakimi będzie musiała walczyć Straż Graniczna [7].

Wydarzeniem, które diametralnie zmieniło funkcjonowanie Straży Granicznej było przystąpienie naszego kraju do Unii Europejskiej. Wprocesie akcesyjnym szczególne znaczenie miał problem uszczelniania wschodniej granicy RP, m.in. wtym celu budowano nowoczesne strażnice (powstanie nowej infrastruktury było nieodzownym warunkiem przystąpienia Polski do struktur unijnych). Bezpośrednio przed akcesją naszego kraju Straż Graniczna ujawniła przemyt towarów ipojazdów owartości blisko 98 mln. złotych [8] (dane za rok 2003 iI połowę 2004). Fakt ten świadczył, że polska formacja graniczna została dobrze przygotowana do ochrony zewnętrznej granicy Unii Europejskiej.

Wstąpienie wdniu 1 maja 2004 roku Polski wstruktury Zjednoczonej Europy, doprowadziło do zmian obowiązujących przepisów granicznych, co przejawiło się wotwarciu granic na zachodzie. Po akcesji poszerzył się zakres zadań Straży Granicznej. Mowa tutaj zwłaszcza okonieczności zapewnienia bezpieczeństwa wkomunikacji międzynarodowej iporządku publicznego. Funkcjonariusze Straży Granicznej zostali m.in. zobligowani do nadzoru nad bezpieczeństwem na pokładzie samolotów pasażerskich oraz przeciwdziałania zagrożeniom terrorystycznym.

Kolejnym, równie ważnym, etapem przekształceń irozwoju Straży Granicznej było przystąpienie 21 grudnia 2007 r. Polski do Układu zSchengen. Zniesiona została kontrola graniczna na granicach wewnętrznych między państwami należącymi do strefy Schengen. Nie spowodowało to żadnego zagrożenia dla bezpieczeństwa, awpływ na ten fakt miało bez wątpienia umożliwienie funkcjonariuszom Straży Granicznej kontrolowania podróżnych wdowolnym miejscu naszego kraju. Porządek publiczny został zapewniony także przez zacieśnienie współpracy między służbami ochrony granic poszczególnych państw członkowskich, m.in. poprzez dostęp służb do bazy danych Systemu Informacyjnego Schengen (SIS), umożliwiającego zweryfikowanie informacji oosobach mogących stwarzać zagrożenie, podejrzanych bądź poszukiwanych wzwiązku zpopełnieniem przestępstwa. Pozwala on również na sprawdzenie dokumentów pod kątem ich autentyczności oraz ustalenie, czy dany przedmiot nie pochodzi zprzestępstwa.

Proces dostosowywania form zwalczania przestępczości granicznej do tych stosowanych winnych krajach europejskich podzielony była na kilka etapów. Najważniejsze znich to przystąpienie Polski do Unii Europejskiej oraz do Strefy Schengen. Dzięki zmianom, jakie systematycznie zachodziły od 1991 roku, Straż Graniczna stała się jedną znajlepiej wyposażonych formacji mundurowych wPolsce. Powierzenie jej ochrony bezpieczeństwa nie tylko granic Państwa Polskiego, lecz także zewnętrznej granicy Zjednoczonej Europy (liczącej 1580 km) [9], nie okazało się posunięciem chybionym. Znałożonego zadania polska formacja graniczna dobrze się wywiązuje, co przejawia się wsystematycznym ograniczeniu szeroko rozumianej przestępczości granicznej.


[1] „Straż Graniczna” nr 3 z1995 r., s. 2
[2] źródło: M. Pietraszczyk, Miliardy podróżnych, wJednodniówce „16-lecie Straży Granicznej 1991-2007”, s. 6-7.
[3] „Straż Graniczna” nr 1 z 1994 r., s. 4-5.
[4] „Straż Graniczna” nr 5, 1993 r., s.6.
[5] „Straż Graniczna” nr 1 z 1994 r., s. 13.
[6] M. Pietraszczyk, Miliardy podróżnych, wJednodniówce „16-lecie Straży Granicznej 1991-2007”
[7] K. Wiśniowski, Współpraca Morskiego Oddziału Straży Granicznej, Urzędów Celnych iPolicji wzwalczaniu przestępczości narkotykowej, [w:] „Biuletyn centralnego Ośrodka Szkolenia Straży Granicznej 1992-2002”, nr 1, Koszalin 2002, s. 130-139.
[8] B. Wiśniewski, Z. Piątek, Współczesny wymiar Funkcjonowania Straży Granicznej, Warszawa 2006, s.18.
[9] B. Wiśniewski, Z. Piątek, Współczesny wymiar Funkcjonowania Straży Granicznej, Warszawa 2006, s.9.



do góry